Sześciolatki do szkoły – rozterki rodziców

Wydanie: 3/2014

Rodzicom trudno podjąć decyzję o tym, gdzie posłać sześciolatka: do przedszkola czy szkoły. Kiedy jednak ją podejmą, uważają, że dokonali wyboru najlepszego z możliwych.

W prowadzonej w naszym kraju dyskusji wokół 6-latków w szkole największe emocje budzi sposób nauczania oraz organizacja czasu i przestrzeni w szkole. W publicznej debacie biorą udział politycy, nauczyciele, dyrektorzy placówek oświatowych i przede wszystkim rodzice. Przeciwnicy obniżenia wieku rozpoczęcia nauki szkolnej obawiają się skrócenia dzieciństwa najmłodszych uczniów, osłabienia ich związków z rodziną i urazowych doświadczeń społecznych (np. przemocy). Zwolennicy podkreślają natomiast konieczność wspierania rozwoju intelektualnego i kształcenia kompetencji w obliczu błyskawicznie zmieniającego się świata.

Istotnym problemem jest gotowość szkolna wszystkich stron: dzieci, rodziców i szkoły. Instytut Badań Edukacyjnych przeprowadził badania, w których szczególną uwagę zwrócono na rodziców dzieci 6-letnich, rozpoczynających naukę w szkole lub kontynuujących edukację przedszkolną. Rodzice odpowiadali na pytania o uwarunkowania swoich decyzji związanych z rozpoczęciem edukacji 6-latków, o to, jak postrzegają szkołę, o obawy i oczekiwania towarzyszące edukacji szkolnej ich dzieci. Analiza tych wypowiedzi pozwoliła z jednej strony zrozumieć funkcjonowanie rodziców w obliczu reformy, z drugiej zaś dostarczyła ważnych informacji na temat funkcjonowania szkoły, jej zasobów i ograniczeń widzianych z perspektywy rodziców.

Rozmowy z rodzicami

W badaniach wzięło udział 195 rodziców. Nie odpowiadali osobno na przygotowane pytania, tylko uczestniczyli w zogniskowanych wywiadach grupowych – w rozmowie z innymi rodzicami, przygotowanej i moderowanej według przyjętych kategorii problemów. Ta metoda pozwoliła uzyskać większą ilość danych, gdyż rodzice dynamicznie motywowali się do podejmowania kolejnych wątków. Grupy rodziców były dobrane celowo, uwzględniały miejsce zamieszkania oraz decyzję dotyczącą edukacji dziecka (przedszkole, oddział przedszkolny czy szkoła). Badani opisywali proces podejmowania decyzji (momenty przełomowe, punkty zwrotne) i wskazywali najważniejsze dla nich argumenty na rzecz posłania dziecka do szkoły lub do przedszkola.

Badania przeprowadzone zostały w połowie roku szkolnego, dzięki czemu można było zapytać zarówno o przyczyny podjęcia decyzji, jak i o doświadczenia związane z edukacją dzieci oraz refleksje dotyczące wybranej opcji.

Rodzice mówili więc o:

  •  przyczynach decyzji o posłaniu sześciolatków do I klasy;
  •  źródłach, z jakich czerpią informacje;
  •  swoich oczekiwaniach względem szkoły lub przedszkola;
  •  obawach związanych z posłaniem sześciolatków do I klasy;
  •  refleksjach dotyczących słuszności podjętych decyzji.

Jednocześnie chcemy zwrócić uwagę na szerszy kontekst interpretacji wypowiedzi rodziców – mogą być one cenną informacją na temat przekonań społecznych o gotowości szkolnej. Można wymienić następujące obszary przekonań społecznych:

  • na temat gotowości szkolnej dziecka – jak rodzice oceniają przygotowanie własnych dzieci do funkcjonowania  w szkole, jakie obszary wydają się im najistotniejsze dla dobrej adaptacji i funkcjonowania najmłodszych uczniów w szkole;
  • na temat gotowości szkolnej rodziców – jak rodzina widzi swoją rolę w procesie adaptacji dzieci do rzeczywistości szkolnej, co jest dla niej najważniejsze, jakie cele i zadania ma zamiar realizować, aby wspierać edukację swoich dzieci;
  • na temat gotowości szkoły do przyjęcia i edukacji najmłodszych uczniów – jak rodzice oceniają funkcjonowanie szkoły, jakie w związku z tym mają oczekiwania i obawy (po części wiąże się to również z oceną wprowadzanej reformy).


CREATOR: gd-jpeg v1.0 (using IJG JPEG v62), quality = 100Niełatwe decyzje

Decyzja o posłaniu lub nie sześciolatków do szkoły dla większości rodziców nie była łatwa. Analiza ich wypowiedzi pozwoliła wyodrębnić grupy czynników istotnych dla rozstrzygnięcia dylematu. Szczególnie ważne okazały się czynniki społeczno-emocjonalne, natomiast czynniki organizacyjno-praktyczne, choć istotne, miały mniejszą wagę.

Dr Magdalena Czub jest psychologiem, pracuje w Zespole Wczesnej Edukacji Instytutu Badań Edukacyjnych w Warszawie.

Dr Joanna Matejczuk jest psychologiem, pracuje w Instytucie Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

CAŁY TEKST W NAJNOWSZYM NUMERZE "PSYCHOLOGII w SZKOLE" - do nabycia w punktach sprzedaży prasy oraz e-sklepie Charakterów lub po opłaceniu dostępu do artykułu

foto: amelaxa/shutterstock.com