Czy można zwolnić nauczyciela dyplomowanego, zatrudnionego przez mianowanie?

W roku szkolnym 2019/20120 odchodzą klasy gimnazjalne (brak godzin). Nauczyciel konkretnego przedmiotu – dyplomowany, zatrudniony przez mianowanie, w grudniu 2019 ukończy 64 lata (rok przed emeryturą). W szkole jest zatrudniona jeszcze jedna nauczycielka tego samego przedmiotu, również dyplomowana, zatrudniona przez mianowanie aktualnie w wieku 50 lat. Jeśli dyrektor jest zmuszony zwolnić jednego z tych nauczycieli – czy może to być nauczyciel rok przed emeryturą?

Odpowiedź:
Zgodnie z orzecznictwem sądowym, nauczyciele zatrudnieni na podstawie mianowania nie są objęci ochroną przedemerytalną. W przypadku braku możliwości dalszego zatrudnienia z przyczyn organizacyjnych, dyrektor może rozwiązać stosunek pracy także z nauczycielem, któremu brakuje mniej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego.
 
Uzasadnienie:

Zasadniczo, pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku (art. 39 Kodeksu pracy).

Jednakże w ocenie Sądu Najwyższego, w razie zmian organizacyjnych lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć brakuje podstawy prawnej do uwzględnienia uregulowanej w art. 39 k.p. wzmożonej ochrony trwałości stosunków pracy pracowników w wieku przedemerytalnym (art. 39 k.p.), która nie obejmuje tych nauczycieli, którym szkoła z ustawowo określonych przyczyn organizacyjnych (art. 20 Karty Nauczyciela) nie może zapewnić zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć, bo "zupełny" charakter tej regulacji nie ustanawia takiej ochrony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2013 r., III PK 37/12, niepubl.).

Analogicznie należy przyjąć, że również w razie braku możliwości dalszego zatrudnienia nauczyciela z powodu wygaszania klas dotychczasowego gimnazjum, nauczyciel może przenieść w stan nieczynny nauczyciela w wieku przedemerytalnym (art. 225 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe).
 
W przedstawionej sytuacji, mimo że nauczyciel jest w wieku przedemerytalnym, to nie korzysta ze szczególnej ochrony stosunku pracy. Należy jednak pamiętać, że podejmując decyzję o wytypowaniu nauczyciela do rozwiązania stosunku pracy, dyrektor musi kierować się jasnymi i niedyskryminującymi kryteriami doboru nauczycieli. Przepisy nie zawierają regulacji dotyczących kolejności doboru pracowników do zwolnienia z przyczyn organizacyjnych. Należy jednak zwrócić uwagę na ukształtowane w tych sprawach orzecznictwo sądowe.

Wskazuje się, że zwalniając z pracy nauczyciela dyrektor powinien ocenić jego przydatność zawodową w porównaniu z innymi nauczycielami tego samego przedmiotu, a w razie konieczności rozwiązania stosunku pracy z jednym spośród kilku nauczycieli ocenie sądu podlegają również kryteria wyboru osoby, która została zwolniona (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2005 r. (I PK 266/04).

Wybór do zwolnienia jednego z kilku nauczycieli nauczających określonego przedmiotu wymaga porównania ich sytuacji zawodowej w szczególności w zakresie: stażu zatrudnienia, doświadczenia zawodowego, zakresu wykształcenia przydatnego w pracy nauczyciela, stopnia awansu zawodowego, uprawnień do nauczania jednego lub kilku przedmiotów, osiągnięć dydaktycznych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., III PK 56/14).

Kryteria te powinny przede wszystkim dotyczyć dorobku zawodowego (staż pracy, ocena pracy, kwalifikacje formalne i faktyczne) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r., I PK 159/04, OSNAPiUS 2005/15/230). W wyroku z dnia 5 lipca 2002 r. (I PKN 301/01) Sąd Najwyższy stwierdził, że kryterium kwalifikacji ma pierwszorzędne znaczenie przy dokonywaniu wyboru nauczyciela do przeniesienia w stan nieczynny (wypowiedzenia stosunku pracy).

Należy również zwrócić uwagę, że zgodnie z nowszym orzecznictwem, w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony z powodu likwidacji jednego z analogicznych stanowisk pracy powinna być wskazana także przyczyna wyboru pracownika do zwolnienia z pracy (kryterium doboru), chyba że jest oczywista lub znana pracownikowi (wyroki SN: z dnia 10 września 2013 r., I PK 61/13, z dnia 25 stycznia 2013 r., I PK 172/12).
 
Oznacza to, że dyrektor będzie miał prawo przenieść w stan nieczynny nauczyciela w wieku przedemerytalnym, a jeśli odmówi on skorzystania ze stanu nieczynnego, możliwe będzie rozwiązanie stosunku pracy z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia.
 
Zapamiętaj!

Nauczyciel w wieku przedemerytalnym nie jest objęty szczególną ochroną trwałości zatrudnienia, jeżeli z przyczyn organizacyjnych dyrektor nie będzie mógł zapewnić mu zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć.
 

Podstawa prawna:

  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. 2014 r., poz. 191 ze zm.) - art. 20 ust. 1, art. 22 ust. 2,
  • ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. 2014 r., poz. 1502 ze zm.) - art. 39,
  • ustawa z 14 grudnia 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe (Dz.U. 2017 r., poz. 60 ze zm.0 – art. 225,
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2013 r., III PK 37/12, niepubl.,
  • postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2005 r. (I PK 266/04),
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r., I PK 159/04, OSNAPiUS 2005/15/230),
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2000 r., I PKN 138/00 OSNAPiUS 2002/16/374),
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2015 r., III PK 56/14, niepubl.,
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2013 r., I PK 61/13, OSNP 2014/12/166,
  • wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2013 r., I PK 172/12, OSNP 2014/4/52.


 
---
Autor: Dariusz Dwojewski
Ekspert Portalu Oświatowego
www.PortalOswiatowy.pl

MATERIAŁ PR